RSS
środa, 08 lipca 2015

Pyza to kolejna kultowa bajkowa postać z mojego dzieciństwa. Oczywiście w dzieciństwie poznałam Pyzę nakreśloną ręką A. Kiliana oraz Pyzę serialową ze słynnej kreskówki.

Nie wiedziałam, że ta mała bohaterka miała swoje sekretne życie przedwojenne i musiała się poddać socjalistycznej reedukacji.

 

Pierwsze wydanie bajeczki Hanny Januszewskiej miało miejsce w 1938 roku pod tytułem „Jak polska Pyza wędrowała”. W tej wersji książeczka ukazała się jeszcze w 1946 roku za granicą w ramach Biblioteczki Dziatwy przy 2-gim Korpusie.

 

Kolejne wydanie z 1951 z pierwowzorem ma niewiele wspólnego, w zasadzie ogranicza się do samej koncepcji wędrówki „Kluseczki” po Polsce. Tylko że Polska z 1938 i 1951 roku to dwa zupełnie różne kraje.

 

Przedwojenna wędrówka Pyzy rozpoczyna się na Mazowszu, aby przez Wielkopolskę i Tatry oraz Kraków i Wieliczkę dotrzeć na Kresy. Tu zwiedza Lwów i Cmentarz Łyczakowski, w Wilnie podziwia Ostrą Bramę i Cmentarz na Rossie, odwiedza też Grodno.

 

Po wojnie autorka została zmuszona do dostosowania wędrówki do nowych realiów geopolitycznych. Jak napisała badaczka Barbara Tyszkiewicz:

„ Powojenna Pyza wystąpiła w roli popularyzatorki pojałtańskich porządków w Europie Wschodniej, tłumaczonych jako powrót do historycznych granic”.

Syn autorki wspominał, że zmiany te były warunkiem wznowienia książki.

 

Pyza z 1951 roku wyrusza więc na tzw. Ziemie Odzyskane – zwiedza Szczecin, Zieloną Górę, Jelenią Górę, Zgorzelec, Opole, gdzie znajduje oczywiście ślady ich słowiańskiej przeszłości.

Kresy zostały całkowicie usunięte z nowej edycji.

 

Dzielna Pyza wpisuje się też w schemat socrealistycznego entuzjazmu odbudowy kraju. Wydaje więc walkę chwastom, zwiedza hutę szkła i koskownię, przygląda się budowie Nowej Huty, spotyka radzieckiego „przyjaciela”, który wznosi dla nas Pałac Kultury i Nauki, czy dzielnie wskakuje na traktor.

B. Tyszkiewicz znalazła też dokumenty z G.U.K. P.i W, świadczące o tym, że jedna z cenzorek podejrzewała Pyzę o ujawnienie tajemnicy wojskowo-komunikacyjnej w jej wędrówce po zaporze. Jednak naczelny cenzor, bo przyjrzeniu się wersom:

„Wędrowała i śpiewała

nóżki sobie udeptała.

Więc przysiadła, ot, nieboże,

koło Bobru, przy zaporze.”

wniosek o przeredagowanie fragmentu uchylił, nie widząc zagrożenia dekonspiracji strategicznego miejsca w obronności i gospodarce socjalistycznej ojczyzny.

 Przedwojenna oryginalna wersja została wydana dopiero przez NK w 1993 roku, jednak kolejne wznowienia opierają się głównie na wersji ocenzurowanej z 1951 roku.

 

 

16:55, oldbook
Link Dodaj komentarz »
Spis moli